2. Dünya Savaşı ve İsmet İnönü’nün Akıl Oyunları

dünya savaşı ve ismet inönü

2. Dünya Savaşı ve İsmet İnönü’nün akıl oyunları yazımıza hoş geldiniz. Milyonlarca insanın öldüğü ve büyük yıkımların yaşandığı 2. Dünya Savaşı’nda Türkiye, izlediği politikalar sayesinde birçok ülkenin aksine pek fazla etkilenmedi. Bunda, dönemin cumhurbaşkanı İsmet İnönü’nün çabaları oldukça etkili oldu.

Atatürk’ün ardından cumhurbaşkanlığı koltuğuna oturan İnönü, 1. Dünya Savaşı’nın yıkımlarını çok iyi bildiği için olabildiğince savaş dışı kalmaya çalıştı. Hitler’in Polonya’yı işgal etmesiyle birlikte Ankara’ya gelen İngiliz ve Fransız heyetiyle karşılıklı işbirliği anlaşması imzalandı. Heyetler tarafından olası bir savaş durumunda silah temin edilebileceği sözü verildi. İnönü de, Mihver devletlerin karşısında olacağına dair taahhütte bulundu.

İsmet İnönü

2. Dünya Savaşı ve İsmet İnönü’nün Tepkisi

Haziran 1940’da Fransa’nın Almanlar tarafından işgal edilmesi Türk hükümetini endişeye sevk etti. Avrupa’nın en güçlü ordularından biri olarak görülen Fransız ordusunun, İngilizlerin yardımına rağmen Almanlara direnememesi kamuoyunda şok etkisi yarattı. Fransa’nın işgaliyle birlikte İtalya’nın da savaşa katılması Müttefik kuvvetleri zor durumda bıraktıysa da İnönü tarafsız tutumunu sürdürmeye çalıştı. Türkiye’nin güneydeki sınırı olan Suriye’nin Mihver safına katılması sınıra askeri sevkiyat yapılmasını gerektirdi. Ayrıca, savaşın hemen başında İngiliz ve Fransızlarla imzalanan işbirliği anlaşması İnönü tarafından tek taraflı olarak feshedildi.

Balkanların İtalya ve Almanya tarafından işgal edilmesi, Irak’ta Alman yanlısı bir hükümetin iktidara gelmesi, Suriye’nin Mihver safına katılması ve SSCB ile olan sınır Türkiye’nin kaderinin Polonya ile aynı olacağına dair görüşlerin artmasına sebep oldu fakat İnönü Alman baskısına rağmen herhangi bir tarafta savaşa girmeyi reddetti. Türk hükümetinin rahatlamasına vesile olan olay ise İngilizlerin Ortadoğu’daki nüfuzlarını artırmaları ve Irak’taki Alman yanlısı hükümeti devirmeleri oldu.

2. Dünya Savaşı ve İsmet İnönü’nün Dostane Tutumu

18 Haziran 1941’de, Barbarossa Harekatı’nın 4 gün öncesinde Türkiye ile Almanya arasında dostluk anlaşması imzalandı. Bu sayede olası bir Alman saldırısı savuşturulmuş oldu ve odağın SSCB’ye kaymasını sağladı. Hızlı Alman taarruzu neticesinde Alman ordusu Sovyet içlerine doğru ilerlemeye başladı ve Hitler bu süreçte Türkiye’den askeri işbirliği hususunda yardım istedi. Hitler’in amacı, Türkiye’nin Kafkas sınırından Sovyetler Birliği’ne saldırması ve böylece Stalin’i iki cephede sıkıştırmaktı fakat İnönü kararlı bir şekilde saldırmayı reddetti. Almanya’nın Türkiye Büyükelçisi Franz von Papen’in çabaları da sonuçsuz kaldı. Ayrıca Romanya, Macaristan ve Slovakya’nın doğal kaynaklarını bedava kullanabilen Almanya, Türkiye’yi kendi safına çekemediği için Türkiye’den alınan kromlar için ödeme yapmak zorunda kaldı.

dünya savaşı ve ismet inönü
Türk-Alman Dostluk Paktı

Türkiye Cumhuriyeti, savaş esnasında Almanların işlediği Holokost suçuna kayıtsız kalmamıştı. Savaş öncesinde Nazi zulmünden kaçan Yahudi profesörlerin Türkiye’de ders vermesi sağlanmış ve hayatları güvence altına alınmıştı. Savaş başladıktan sonra da Avrupa’da görev yapan Türk diplomatlar aracılığıyla birçok Yahudi aile, Türk kimliği verilerek Türkiye’ye getirildi. Bu diplomatlar arasında “Türk Schindler” olarak da anılan Selahattin Ülkümen öne çıkmaktadır.

2. Dünya Savaşı ve İsmet İnönü’nün Tarafsız Yaklaşımı

2. Dünya Savaşı ve İsmet İnönü ilişkisi bu noktada çok önemlidir. Savaş boyunca Almanların yanı sıra İngilizler de Türkleri kendi safına çekmeyi denediler. Özellikle İngiltere Başbakanı Winston Churchill özel olarak İsmet İnönü ile birçok kez görüştü fakat istediği neticeyi elde edemedi. İngiltere’nin amacı, Türkiye’yi savaşa sokarak Arap petrollerini korumak ve Alman hakimiyetine izin vermemekti. Ayrıca Türk kuvvetlerinden yararlanarak Kuzey Afrika’daki Alman nüfuzunu sona erdirmekti fakat Türkiye tarafsız tutumunu sürdürmekte ısrarcı oldu. Savaşın sonlarına doğru da bu tutum devam etti ve Türk kamuoyunda Mihver yanlısı yayınlar yapılmasına karşın İnönü 2. Dünya Savaşı’nda tarafsızlık politikasında ısrarcı oldu.

dünya savaşı ve ismet inönü
İsmet İnönü – Winston Churchill

Almanların 1944’ün sonlarına doğru güç kaybetmesi ve Müttefik kuvvetlerin ilerleyişinin hızlanmasından ötürü Türkiye, 2. Dünya Savaşı’nın kaybedecek gibi gözüken Almanlarla olan ilişkisini kesti. 23 Şubat 1945’de Almanya ve Japonya’ya kağıt üzerinde savaş ilan edildi. Böylece ABD ile olan ilişkiler güçlendirilmiş oldu.

2. Dünya Savaşı ve İsmet İnönü’yü konu aldığımız yazının sonuna geldik. İsmet İnönü’nün Türk milletini 2. Dünya Savaşı’ndan koruması bir yana; Hatay’ın ana vatana katılması, Almanya ile olan krom ticareti, İngiltere ve ABD tarafından verilen vaatler gibi kazanımlar muharebeye girişilmeden kazanıldı.

Daha fazlası için Otağ‘ın Instagram ve Twitter adreslerini de takipte kalın!