Reşid Ali Geylani: Mihver Yanlısı Arap Milliyetçi

Reşid Ali Geylani

2. Dünya Savaşı yıllarında ülkesi Irak’ın başbakanlığını yapan Reşid Ali Geylani, Ortadoğu’daki İngiliz nüfuzunu azaltmak maksadıyla Hitler yönetimindeki Almanya ile yakınlaşmış Iraklı bir siyasetçiydi. Fikirleri ve eylemleri ile ardından gelen Arap milliyetçilerini büyük ölçüde etkilemiştir.

Bağdat’ta doğan Reşid Ali Geylani, kendi iddiasına göre Hz. Muhammed’in soyundan gelen bir aileye mensuptu. Hukuk fakültesinde okudu ve siyasete atılana kadar avukatlık yaptı. 1924 yılında siyasete girdi ve Yasin el-Haşimi liderliğindeki hükümette adalet bakanlığı görevini üstlendi. Bakanlığı döneminde ülkedeki İngiliz nüfuzuna karşı mücadele verdi. 1930’da başbakanlık görevinde bulunan Nuri Said’in İngilizlerle olan ittifakı pekiştiren anlaşmayı imzalamasına karşı çıktı ve görevinden ayrıldı. Hemen sonrasında kendisini destekleyenler ile birlikte Milli Kardeşlik Partisi’ni kurdu. 1933’de kısa bir süreliğine başbakanlık yaptı. Başbakanlığında yaşanan siyasi istikrarsızlıklardan ötürü inzivaya çekildi.

İkinci Dünya Savaşı’nın başlamasından bir yıl sonra, 31 Mart 1940’da başbakanlığa geldi ve Mihver yanlısı bir politika izlemeye başladı. Görevi boyunca İngiliz birliklerinin Irak’tan geçişine izin vermedi. Diğer Arap ülkelerinin tersine, İtalya ile olan diplomasisini sürdürdü ve Almanya’nın Türkiye Büyükelçisi olan Franz von Papen ile temaslarda bulundu. Ayriyeten Kudüs Müftüsü Emin el-Hüseyni’le mektuplaştı.

Reşid Ali Geylani
Bağdat’a bakan İngiliz askerleri.

Bu gelişmelerden rahatsız olan İngiltere, Irak’ı ekonomik yaptırımlarla tehdit etmeye başladı. Kuzey Afrika’daki İngiliz başarısından ötürü Reşid Ali Geylani baskı altında kaldı ve 30 Ocak 1941’de kraliyet ailesinin de isteğiyle başbakanlıktan istifa etmek zorunda kaldı. İstifasının ardından çeşitli yöntemlerle tekrardan iktidara gelmeye çalışsa da başarılı olamadı ve ülkeden kaçtı. Bir süre sürgünde yaşayan Geylani, Alman yanlısı bir darbenin gerçekleşmesiyle tekrardan başbakanlık koltuğuna oturdu. Geylani’nin olmadığı dönemde Irak, Müttefiklerin en önemli petrol tedarikçilerinden biriydi. Bu nedenle İngiltere Başbakanı Winston Churchill, bölgedeki İngiliz ordusuna tekrardan İngiliz destekli bir hükümetin kurulması gerektiğine ilişkin talimat yolladı.

Mihver Yanlısı Arap Milliyetçi: Reşid Ali Geylani Hakkında Detaylar

Alınan talimat doğrultusunda Hava Kuvvetleri Mareşali Harry George Smart, Habbaniya üzerinden Anglo-Irak Savaşı’nı başlattı. Irak ordusu fazla dayanamadı ve İngiliz birlikleri Bağdat’a kadar girdiler. Daha fazla direnemeyeceğini anlayan Geylani, 29 Mayıs’ta İran’a kaçtı ve İngiliz destekli hükümet tekrardan kuruldu.

Reşid Ali Geylani
Adolf Hitler ile.

25 Ağustos 1941’de İran’ın işgal edilmesinin ardından Geylani İtalya’ya kaçtı. Daha sonra Adolf Hitler tarafından Berlin’e davet edildi ve sürgün hükümetinin başbakanı olarak nitelendirildi. Savaşın sonunda Almanya’nın da teslim olmasıyla Suudi Arabistan’a sığındı. 1958’de Irak monarşisinin son bulmasıyla tekrardan ülkesine döndü ve Abdülkerim Kasım’a karşı ayaklanma başlattı. Başarısız olmasının ardından ölüm cezasına çarptırılsa da affedildi. Lübnan’a sürgüne gönderildi ve 28 Ağustos 1965’de hayatını kaybetti.

Mihver Yanlısı Arap Milliyetçi: Reşid Ali Geylani adlı yazının sonuna geldik. Daha fazlası için Otağ‘ı ve ayrıca Tarih sayfamzı İnstagram ve Twitter üzerinden takip etmeyi unutmayın!